Sınır Dışı Etme: Sebepler, İdari Gözetim, Giriş Yasağı ve Tahdit Kodları

Sınır dışı kararını kim verir?

Sınır dışı etme kararı, Göç İdaresi Başkanlığı'nın talimatıyla veya re'sen valilik tarafından verilir. Kolluk tarafından yakalanan ve hakkında sınır dışı sebebi bulunduğu değerlendirilen yabancının durumu valiliğe bildirilir; valilik değerlendirmesini yaparak kararını verir. Karar, gerekçesiyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir (YUKK m. 53).

Hangi durumlarda sınır dışı kararı verilir?

YUKK'nın 54. maddesine göre sınır dışı kararı verilebilecek başlıca durumlar şunlardır:

• Terör örgütü yöneticisi, üyesi veya destekçisi olduğu değerlendirilenler
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturanlar
• Ülkeye giriş veya vize işlemlerinde sahte belge kullananlar
• Vize süresini veya ikamet izni süresini 10 günden fazla aşanlar ya da ikamet izni iptal edilenler
• Çalışma izni olmadan çalışanlar
• Türkiye'ye yasal giriş veya çıkış kurallarına uymayanlar
• Ülkeyi terke davet edildiği halde verilen süre içinde çıkmayanlar

Ülkeye yasal yollarla giriş yapmış ve yalnızca ikamet süresini kısa süreyle aşmış bir yabancı ile güvenlik gerekçesiyle hakkında karar verilen bir yabancının durumu aynı değildir; sürecin ve yasağın ağırlığı sebebe göre değişir.

Kimler hakkında sınır dışı kararı alınamaz?

Sınır dışı sebebi bulunsa bile YUKK'nın 55. maddesi bazı kişiler hakkında karar alınmasını yasaklar:

• Ülkesine gönderildiğinde ölüm cezasına, işkenceye, insanlık dışı veya onur kırıcı muameleye maruz kalacağına dair ciddi emare bulunanlar
• Ciddi sağlık sorunu, yaşı veya hamileliği nedeniyle seyahati riskli olanlar
• Hayati tehlike içeren bir hastalığı nedeniyle tedavisi süren ve gönderileceği ülkede tedavi imkânı bulunmayanlar
• Destek süreci devam eden insan ticareti mağdurları
• Tedavisi tamamlanmamış ciddi psikolojik veya fiziksel şiddet mağdurları

Bu durumlar, sınır dışı kararına karşı açılacak davada belgeleriyle birlikte ileri sürülmelidir; özellikle geri gönderme riskinde yabancının kişisel durumunu gösteren belgeler ve ülke raporları önem taşır. Uluslararası koruma başvurusu yapmış kişiler de başvuruları sonuçlanıncaya kadar kural olarak sınır dışı edilmez.

Sınır dışı süreci nasıl işler?

Dava açılması, terör ve kamu güvenliği gibi kanunda sayılan bazı sebeplerle verilen kararlar dışında, dava sonuçlanıncaya kadar kararın uygulanmasını durdurur.

Karar tebliğ edildiğinde ilk yapılması gerekenler

Sınır dışı etme kararının tebliğiyle birlikte kısa süreler işlemeye başlar. Bu nedenle ilk günlerde şu adımların atılması önemlidir:

• Tebliğ tarihini kayıt altına alın: 7 günlük dava süresi tebliğ tarihinden başlar. Tebliğ belgesinin bir örneğini isteyin.
• Kararın gerekçesini öğrenin: Kararın YUKK'nın 54. maddesindeki hangi bende dayandığı, izlenecek yolu ve davanın başarı ihtimalini doğrudan etkiler.
• Belgeleri toplayın: Pasaport, ikamet ve çalışma izni belgeleri, evlilik ve doğum belgeleri, iş sözleşmesi ve sağlık raporları dava için gereklidir.
• Tercüman ve vekâletname işlemlerini başlatın: Türkçe bilmeyen yabancı için vekâletname tercüman eşliğinde düzenlenir; bu işlem dava süresini geciktirmemelidir.

Dava süresi kaçırılırsa karar kesinleşir ve yabancı, idari gözetim altındaysa kısa süre içinde ülkesine gönderilebilir.

Geri gönderme merkezi ve idari gözetim

Sınır dışı edilecek yabancı; kaçma veya kaybolma riski taşıyorsa, ülkeye giriş kurallarını ihlal etmişse, sahte belge kullanmışsa veya kamu düzeni ya da güvenliği bakımından tehdit oluşturuyorsa idari gözetim altına alınabilir (YUKK m. 57). İdari gözetim geri gönderme merkezinde uygulanır ve kural olarak 6 ayı geçemez. Sınır dışı işlemleri yabancının işbirliği yapmaması nedeniyle tamamlanamazsa en fazla 6 ay daha uzatılabilir.

İdari gözetim yerine adreste ikamet etme, belirli aralıklarla bildirimde bulunma veya elektronik izleme gibi idari gözetime alternatif yükümlülükler de uygulanabilir. İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir; hâkim başvuruyu 5 gün içinde sonuçlandırır.

İkamet ve çalışma izni ne olur?

Sınır dışı etme kararı verilen yabancının ikamet izni iptal edilir; çalışma izni de geçerliliğini yitirir. Kararın mahkemece iptal edilmesi, iptal edilen ikamet izninin kendiliğinden geri gelmesini sağlamaz. Bu nedenle dava kazanıldıktan sonra yabancının hukuki durumunu yeniden düzenlemek için ikamet izni başvurusu yapması gerekir. Dava sürerken de ikamet durumunun takip edilmesi, yeni bir ihlal oluşmaması açısından önemlidir.

Giriş yasağı ne kadar sürer?

Sınır dışı edilen yabancılar hakkında Göç İdaresi Başkanlığı tarafından giriş yasağı kararı alınır (YUKK m. 9). Giriş yasağının süresi kural olarak 5 yılı geçemez. Ancak kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından ciddi bir tehdit bulunması halinde bu süre en fazla 10 yıl daha uzatılabilir. Vize veya ikamet süresini aşan, ancak bunu kendiliğinden bildirerek ülkeden çıkan yabancılar hakkında ise giriş yasağı konulmayabilir.

Tahdit kodları ne anlama gelir?

Giriş yasakları ve diğer kısıtlamalar, Göç İdaresi sistemlerinde harf ve rakamdan oluşan kodlarla kaydedilir. Bu kodlar Resmî Gazete'de yayımlanan resmî bir liste değildir; anlamları idari uygulamadan bilinmektedir. Uygulamada en sık karşılaşılan kodlar şunlardır:

Hakkında hangi kodun bulunduğunu ve yasağın süresini öğrenmek için Göç İdaresi'ne yazılı olarak başvurulabilir. Kodun içeriği ve gerekçesi, kaldırılması için izlenecek yolu belirler. Aynı yabancı hakkında birden fazla kod bulunabilir ve her kodun ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

Giriş yasağı ve tahdit kodu nasıl kaldırılır?

Giriş yasağına karşı iki yol vardır. Birincisi, Göç İdaresi Başkanlığı'na başvurarak yasağın kaldırılmasını veya belirli bir süre için Türkiye'ye girişe izin verilmesini istemektir; Başkanlık, yasağı kaldırma veya geçici giriş izni verme yetkisine sahiptir. İkincisi, giriş yasağı kararına karşı tebliğden ya da öğrenmeden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açmaktır. Güvenlik gerekçeli kodlarda idarenin dayandığı bilgilerin somut olup olmadığı davada belirleyici olur.