İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku
İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki ilişkiyi; sosyal güvenlik hukuku ise sigortalılık, prim ve emeklilik haklarını düzenler. İşçi alacakları ve işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur ve uyuşmazlıklar İş Mahkemelerinde görülür. 1 Temmuz–31 Aralık 2026 döneminde kıdem tazminatı tavanı yıllık 73.729,84 TL'dir.
İş hukuku hangi konuları kapsar?
İş hukukunun temel kaynağı 4857 sayılı İş Kanunu'dur; kıdem tazminatı ise hâlâ 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükteki 14. maddesine tabidir. Sosyal güvenlik hakları 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda düzenlenir. Uygulamada en sık karşılaşılan konular şunlardır:
- Fesih ve tazminatlar: Kıdem ve ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı.
- İş güvencesi: Geçerli sebep olmadan yapılan feshe karşı işe iade.
- İşçilik alacakları: Ödenmeyen ücret, fazla mesai, yıllık izin, hafta tatili ve genel tatil ücretleri.
- Sigortalılık: Sigortasız veya eksik bildirilen çalışmalar için hizmet tespiti.
- İş kazası ve meslek hastalığı: Maddi ve manevi tazminat talepleri.
İş davalarında arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleriyle açılan davalarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m. 3). İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ve bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları ise bu zorunluluğun dışındadır. Hizmet tespiti davalarında da arabuluculuk aranmaz.
İşçi alacaklarının süreleri nelerdir?
| Alacak veya talep | Süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Fesihten itibaren 5 yıl zamanaşımı | İş Kanunu ek m. 3 |
| İhbar tazminatı, kötü niyet tazminatı | 5 yıl zamanaşımı | İş Kanunu ek m. 3 |
| Yıllık izin ücreti | Sözleşmenin sona ermesinden itibaren 5 yıl | İş Kanunu m. 59 |
| Ücret, fazla mesai, tatil ücretleri | 5 yıl zamanaşımı | TBK m. 147 |
| İşe iade için arabulucuya başvuru | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay | İş Kanunu m. 20 |
| İşe iade davası | Arabuluculuk son tutanağından itibaren 2 hafta | 7036 sayılı Kanun m. 3 |
| Hizmet tespiti | Hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl | 5510 sayılı Kanun m. 86 |
Kıdem tazminatı tavanı 2026'da ne kadar?
Kıdem tazminatı, işçinin her tam hizmet yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücreti üzerinden hesaplanır; ancak bir yıl için ödenecek tutar, en yüksek devlet memuruna ödenen emeklilik ikramiyesini aşamaz (1475 sayılı Kanun m. 14). Bu tavan yılda iki kez, ocak ve temmuz aylarında memur maaş katsayısına göre güncellenir.
| Dönem | Yıllık kıdem tazminatı tavanı (brüt) |
|---|---|
| 1 Ocak – 30 Haziran 2026 | 64.948,77 TL |
| 1 Temmuz – 31 Aralık 2026 | 73.729,84 TL |
Tavan, fesih tarihindeki tutara göre uygulanır.
İş davalarına hangi mahkeme bakar?
İşçi ile işveren arasında iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklara ve sosyal güvenlik davalarına İş Mahkemeleri bakar (7036 sayılı Kanun m. 5). Yetkili mahkeme, davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesidir (7036 sayılı Kanun m. 6).
İşçinin temel hakları nelerdir?
| Hak | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Çalışma süresi | Haftalık en çok 45 saat | İş Kanunu m. 63 |
| Fazla çalışma | Saat ücretinin yüzde 50 fazlasıyla ödenir; yıllık sınır 270 saat | İş Kanunu m. 41 |
| Yıllık izin | 1–5 yıl 14 gün, 5–15 yıl 20 gün, 15 yıl ve üzeri 26 gün | İş Kanunu m. 53 |
| Hafta tatili | 7 günlük süre içinde en az 24 saat kesintisiz dinlenme | İş Kanunu m. 46 |
| İhbar süresi | Kıdeme göre 2 ila 8 hafta | İş Kanunu m. 17 |
İş ve sosyal güvenlik hukuku konuları
- Kıdem ve ihbar tazminatı: Hak kazanma şartları, hesaplama ve tavan.
- İşe iade davası: İş güvencesi şartları, arabuluculuk ve dava süreleri.
- Hizmet tespit davası: Sigortasız çalışmanın tespiti ve süresi.
Kaynakça
- 4857 sayılı İş Kanunu, m. 17, 18–21, 41, 46, 53, 59, 63, ek m. 3
- 1475 sayılı İş Kanunu, m. 14
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, m. 3, 5, 6
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m. 86
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.