Tenkis Davası
Tenkis davası, miras bırakanın vasiyetname veya sağken yaptığı karşılıksız kazandırmalarla saklı payı zedelenen mirasçının, bu kazandırmaların saklı payı karşılayacak oranda indirilmesini istediği davadır (TMK m. 560). Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılmadan, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571).
Tenkis davası kimler tarafından açılır?
Tenkis davasını yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir. 2026 itibarıyla saklı paylı mirasçılar alt soy (çocuklar ve torunlar), anne ve baba ile sağ kalan eştir (TMK m. 506). Kardeşlerin saklı payı 2007'de kaldırıldığından kardeşler tenkis davası açamaz. Miras bırakanın mirasçılarının alacaklıları ve iflas idaresi de kanundaki şartlarla tenkis isteyebilir (TMK m. 562).
Saklı pay nasıl hesaplanır?
Saklı pay, miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığına tenkise tabi sağlararası kazandırmalar eklenip borçlar düşüldükten sonra kalan net tereke üzerinden hesaplanır. Hesaplama için önce mirasçının yasal payı bulunur, sonra bu paya saklı pay oranı uygulanır.
| Mirasçılar | Yasal pay | Saklı pay |
|---|---|---|
| Eş ve iki çocuk: her çocuk | 3/8 | 3/16 (yasal payın yarısı) |
| Eş ve iki çocuk: eş | 1/4 | 1/4 (yasal payın tamamı) |
| Yalnız anne ve baba: her biri | 1/2 | 1/8 (yasal payın dörtte biri) |
| Eş ve kardeşler: eş | 1/2 | 1/2 (anne-baba zümresiyle birlikte yasal payın tamamı) |
Saklı paylar dışında kalan kısım tasarruf nisabıdır; miras bırakan bu kısmı dilediğine bırakabilir.
Hangi kazandırmalar tenkise tabidir?
- Ölüme bağlı tasarruflar: Vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan kazandırmalar.
- Miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar: Mirasçıya miras payına sayılmak üzere yapılan çeyiz, kuruluş sermayesi gibi kazandırmalar (kanunda sayılan şartlarla).
- Serbestçe dönülebilen bağışlamalar ve ölümden önceki bir yıl içinde yapılan olağan hediyeler dışındaki bağışlamalar.
- Saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar (TMK m. 565).
Tenkis ile muris muvazaası arasındaki fark nedir?
| Konu | Tenkis davası | Muris muvazaasına dayalı tapu iptali |
|---|---|---|
| Dayanak | Gerçek ve geçerli bir kazandırmanın saklı payı zedelemesi | Görünüşte satış, gerçekte bağış olan muvazaalı işlem |
| Kim açabilir | Sadece saklı paylı mirasçılar | Tüm yasal mirasçılar |
| Sonuç | Kazandırma saklı payı karşılayacak oranda indirilir | İşlem geçersiz sayılır, mirasçı payı oranında tapu iptali ve tescil |
| Süre | 1 yıl / 10 yıl | Süreye tabi değil |
Uygulamada iki talep çoğunlukla birlikte, muris muvazaası asıl talep ve tenkis terditli (ikincil) talep olarak ileri sürülür.
Tenkis davası nasıl açılır?
- Terekenin belirlenmesi: Miras bırakanın ölüm tarihindeki malları, borçları ve sağlarında yaptığı kazandırmalar tespit edilir.
- Saklı pay hesabı: Mirasçının saklı payı ve ne kadar zedelendiği hesaplanır.
- Dava dilekçesi: Kazandırmadan yararlanan kişiye karşı, miras bırakanın son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesi'nde dava açılır (HMK m. 11).
- Bilirkişi incelemesi: Mahkeme tereke mallarının ölüm tarihindeki değerini bilirkişiye belirletir.
- Karar: Mahkeme kazandırmanın indirilmesine; taşınmazlarda paylı tescile veya bedel ödenmesine karar verir.
Tenkis davasının süresi nedir?
Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). Tenkis, savunma yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Dilekçe rehberleri
Sık sorulan sorular
Babam evini tek bir kardeşime bağışladı, ne yapabilirim?
Bağış saklı payınızı zedeliyorsa tenkis davası, bağış satış gibi gösterilmişse muris muvazaasına dayalı tapu iptali davası değerlendirilebilir.
Kardeşler tenkis davası açabilir mi?
Hayır. Kardeşlerin saklı payı yoktur.
Tenkis davasında arabuluculuk zorunlu mu?
Hayır. Tenkis davası zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir.
Vasiyetname ile mirasçılıktan çıkarma mümkün mü?
Ancak kanunda sayılan ağır sebeplerle mirasçılıktan çıkarma yapılabilir (TMK m. 510); aksi halde mirasçı saklı payını tenkis davasıyla isteyebilir.
Kaynakça
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m. 499, 505–507, 510, 560–571
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m. 11, 111
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.