Kovuşturma Aşaması
Kovuşturma, iddianamenin mahkemece kabulüyle başlayan ve hükmün kesinleşmesine kadar süren aşamadır (CMK m. 2). Bu aşamada şüpheli "sanık" sıfatını alır; deliller duruşmada tarafların huzurunda tartışılır ve mahkeme beraat, mahkûmiyet, hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi kararlardan birini verir. Karara karşı istinaf ve temyiz yolu açıktır.
Kovuşturma nasıl başlar?
Savcının düzenlediği iddianame görevli ve yetkili mahkemeye gönderilir. Mahkeme iddianameyi on beş gün içinde inceler; eksik veya hatalı bulursa savcılığa iade eder (CMK m. 174). İade edilmeyen iddianame kabul edilmiş sayılır ve kovuşturma evresi başlar (CMK m. 175). Mahkeme ardından duruşma hazırlığı yapar, sanığı, müdafiini, katılanı ve tanıkları duruşmaya çağırır.
Duruşma hangi aşamalardan oluşur?
- Kimlik tespiti ve iddianamenin okunması: Sanığın kimliği saptanır, iddianame okunur.
- Sanığın sorgusu: Sanığa hakları hatırlatılır ve savunması alınır.
- Delillerin ortaya konulması: Tanıklar ve bilirkişiler dinlenir, belgeler okunur; taraflar her delil hakkında beyanda bulunur.
- Esas hakkında mütalaa: Savcı, sanığın durumu hakkındaki görüşünü açıklar.
- Savunma ve son söz: Katılan, müdafi ve sanık mütalaaya karşı beyanda bulunur; son söz her zaman sanığa verilir (CMK m. 216).
- Hüküm: Mahkeme hükmü açıklar.
Mahkeme hangi kararları verebilir?
| Karar | Anlamı | Dayanak |
|---|---|---|
| Beraat | Fiilin suç olmaması, sanık tarafından işlenmemesi veya ispat edilememesi | CMK m. 223/2 |
| Ceza verilmesine yer olmadığı | Kusur yeteneksizliği, meşru savunma, etkin pişmanlık gibi hallerde | CMK m. 223/4 |
| Mahkûmiyet | Suçun sanık tarafından işlendiğinin sabit olması | CMK m. 223/5 |
| Hükmün açıklanmasının geri bırakılması | İki yıl veya daha az ceza ve kanuni şartlar varsa hükmün açıklanmaması | CMK m. 231 |
| Düşme | Zamanaşımı, şikâyetten vazgeçme veya uzlaşma gibi nedenlerle | CMK m. 223/8 |
| Davanın reddi | Aynı fiil için kesin hüküm veya derdestlik varsa | CMK m. 223/7 |
HAGB, erteleme ve seçenek yaptırım arasındaki fark nedir?
| Kurum | Şart | Sonuç |
|---|---|---|
| Hükmün açıklanmasının geri bırakılması | İki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası, kasten işlenmiş suçtan önceki mahkûmiyet olmaması, zararın giderilmesi, sanığın kabulü | Beş yıllık denetim süresi; kasten suç işlenmezse dava düşer, adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez |
| Hapis cezasının ertelenmesi | İki yıl veya daha az hapis cezası, üç aydan fazla hapis cezasına mahkûmiyet olmaması | Ceza infaz edilmez; denetim süresi iyi halle geçerse ceza çekilmiş sayılır (TCK m. 51) |
| Seçenek yaptırım | Bir yıl veya daha kısa süreli hapis cezası | Hapis cezası adli para cezasına veya başka bir tedbire çevrilebilir (TCK m. 50) |
Duruşmaya gelmeyen sanık için ne olur?
Duruşmaya çağrıldığı halde mazeretsiz gelmeyen sanık hakkında zorla getirme kararı verilebilir (CMK m. 199). Sorgusu yapılmış sanık için, mahkeme mahkûmiyet dışında bir karar verileceğine kanaat getirirse duruşma sanık yokluğunda da bitirilebilir (CMK m. 193). Sanığın duruşmaya katılması, savunma hakkını etkin kullanması açısından önemlidir.
Karara karşı hangi kanun yolları vardır?
Yerel mahkeme kararlarına karşı bölge adliye mahkemesine istinaf, istinaf kararlarına karşı da kanunda belirtilen hallerde Yargıtay'a temyiz yoluna başvurulabilir. 2024'te yapılan değişiklikle istinaf ve temyiz süreleri iki hafta olarak düzenlenmiştir (CMK m. 273, 291). Bazı kararlar ise kesindir; örneğin üst sınırı kanunda belirtilen miktarı geçmeyen adli para cezalarına ilişkin hükümler istinaf edilemez.
Tutuklu yargılamada süreç nasıl işler?
Tutuklu sanığın tutukluluğunun devamı gerekip gerekmediği, mahkemece en geç otuzar günlük sürelerle incelenir (CMK m. 108). Sanık veya müdafii her zaman tahliye talebinde bulunabilir. Tutukluluk süresi kanunda suçun niteliğine göre azami sürelerle sınırlandırılmıştır (CMK m. 102).
Dilekçe rehberleri
Sık sorulan sorular
Ceza davası ne kadar sürer?
Suçun niteliğine, tanık ve bilirkişi sayısına ve mahkemenin iş yüküne göre değişir; tutuklu dosyalar öncelikle görülür.
HAGB adli sicile işler mi?
HAGB kararı adli sicile mahkûmiyet olarak işlenmez; ayrı bir kayıt sisteminde tutulur ve yalnızca yargı mercilerince görülebilir.
Katılan olmak için ne yapılmalı?
Suçtan zarar gören, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar davaya katılma talebinde bulunabilir (CMK m. 237).
Sanık son sözünü kullanmazsa ne olur?
Son söz hakkı sanığa mutlaka verilmelidir; sanık bu hakkı kullanıp kullanmamakta serbesttir.
Kaynakça
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m. 2, 102, 108, 174, 175, 193, 199, 216, 223, 231, 237, 273, 291
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m. 50, 51
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki görüş niteliği taşımaz.