Kredi Sözleşmeleri

Kredi sözleşmesi türleri nelerdir?

Ticari krediler tüketici hukuku korumasından yararlanmaz; bu kredilerde sözleşme hükümleri ve ticari hükümler uygulanır. Bu nedenle bir kredinin tüketici kredisi mi yoksa ticari kredi mi olduğu, uygulanacak kuralları ve başvurulacak mercii doğrudan belirler.

Kredi sözleşmesinde hangi bilgiler yer almalı?

Sözleşme kurulmadan önce bankanın tüketiciye ön bilgilendirme formu vermesi zorunludur (m. 23). Bu form, tüketicinin farklı kredi tekliflerini karşılaştırabilmesi için sözleşmenin temel şartlarını içerir. Sözleşmenin bir örneği tüketiciye kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla verilmelidir; sözleşmede yer almayan bir ücret sonradan talep edilemez.

Tüketici kredisinde cayma hakkı nasıl kullanılır?

Tüketici, sözleşmenin kurulmasından itibaren 14 gün içinde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden kredi sözleşmesinden cayabilir (m. 25). Cayma bildirimi bankaya yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısıyla yapılmalıdır. Cayma bildiriminden itibaren 30 gün içinde anapara ile kredinin kullanıldığı günden geri ödendiği güne kadar işleyen faiz geri ödenir. Banka, cayma nedeniyle kamu kurumlarına ödenen ve iadesi mümkün olmayan masraflar dışında bir bedel talep edemez.

Cayma hakkı özellikle kredinin acele ile kullanıldığı, sonradan daha uygun bir teklifin bulunduğu veya kredi ile bağlantılı bir mal ya da hizmet sözleşmesinden vazgeçildiği durumlarda önem taşır. Bağlı kredilerde, kredi ile finanse edilen mal veya hizmet sözleşmesinden cayılması kredi sözleşmesini de etkiler.

Krediyi erken kapatırsam ne olur?

Tüketici, vadesi gelmemiş borcun tamamını veya bir kısmını erken ödeyebilir; bu durumda bankanın ödenen tutara ilişkin faiz ve diğer maliyetlerden indirim yapması zorunludur (m. 37). Konut kredilerinde sabit faizli sözleşmelerde banka, kanunda belirtilen oranı aşmamak üzere erken ödeme tazminatı isteyebilir; değişken faizli kredilerde erken ödeme tazminatı istenemez.

Kredi taksitleri ödenmezse ne olur?

Tüketici kredilerinde banka, borcun tamamını hemen talep edebilmek için kanundaki şartları sağlamalıdır: tüketicinin birbirini izleyen en az iki taksiti ödemede temerrüde düşmesi ve bankanın önceden en az 30 gün süre vererek borcun tamamının muaccel hale geleceğini ihtar etmesi gerekir (m. 36). Bu şartlar sağlanmadan hesap kat edilemez.

Muacceliyetten sonra banka icra takibi başlatabilir. Kredi ipotekle güvence altına alınmışsa rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip yapılır; taşıt kredilerinde araç rehnine dayanılarak araç satışa çıkarılabilir. Kefil varsa banka, kefalet sözleşmesindeki azami tutarla sınırlı olarak kefile de başvurabilir. Borçlu, takibe konu tutarda yasal olmayan faiz veya masraf bulunduğunu düşünüyorsa ödeme emrine süresi içinde itiraz edebilir.

Kredi sigortası zorunlu mu?

Bankalar kredi kullandırırken hayat sigortası veya konut sigortası yapılmasını isteyebilir; ancak tüketiciyi sigortayı yalnızca bankanın anlaşmalı olduğu şirketten yaptırmaya zorlayamaz. Tüketici, aynı teminatları sağlayan bir poliçeyi dilediği sigorta şirketinden yaptırarak bankaya sunabilir. Konut kredilerinde DASK zorunlu deprem sigortası ayrıca yaptırılmalıdır. Sigorta primlerinin kredi tutarına eklenip eklenmediği ve tüketicinin açık onayının alınıp alınmadığı sözleşmede kontrol edilmelidir.

Kredi uyuşmazlıklarında nereye başvurulur?

Bankanın müşteri hizmetlerine ve Türkiye Bankalar Birliği Müşteri Şikâyetleri Hakem Heyeti'ne de başvurulabilir; ancak bu başvurular yasal süreleri durdurmaz.

Kredi sözleşmesinde haksız şart olur mu?

Tüketici kredisi sözleşmeleri çoğunlukla banka tarafından önceden hazırlanan standart metinlerdir. Tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve dürüstlük kuralına aykırı olarak tüketici aleyhine dengesizliğe yol açan şartlar haksız şart sayılır ve kesin hükümsüzdür (m. 5). Örneğin bankaya faiz oranını gerekçesiz ve tek taraflı artırma yetkisi veren, tüketicinin kanuni haklarını kısıtlayan veya kanunda öngörülmeyen bir ücretin tahsiline imkân tanıyan hükümler bu kapsamda değerlendirilebilir. Haksız şartın hükümsüz olması sözleşmenin geri kalanının geçerliliğini etkilemez.

Kefil ve teminat ilişkisi nasıl işler?

Bankalar kredi riskini azaltmak için kefil, ipotek veya araç rehni gibi teminatlar ister. Gerçek kişilerin verdiği kefalet, kefilin sorumlu olacağı azami miktarın ve kefalet tarihinin kendi el yazısıyla belirtilmesi şartıyla geçerlidir; evli kefil için eşin yazılı rızası da kural olarak aranır (TBK m. 583, 584). Tüketici kredilerinde kefil, asıl borçlu gibi müteselsil sorumlu olsa bile banka önce kanundaki muacceliyet şartlarını gerçekleştirmelidir. Kredi kapandıktan sonra ipotek ve rehin kendiliğinden kalkmaz; bankadan fek yazısı alınarak tapu veya trafik kaydındaki şerhin kaldırılması gerekir.