İptal Davası

İptal davasının şartları nelerdir?

İdari işlem hangi yönlerden hukuka aykırı olabilir?

• Yetki: İşlemi yapan makamın buna yetkili olmaması.
• Şekil: Kanunun öngördüğü usul ve şekil kurallarına uyulmaması; örneğin savunma alınmadan disiplin cezası verilmesi.
• Sebep: İşlemin dayandığı olguların gerçek olmaması veya hukuken yeterli sayılmaması.
• Konu: İşlemin doğurduğu sonucun hukuka aykırı olması.
• Amaç: İşlemin kamu yararı dışındaki bir amaçla yapılması.

Dava açmadan önce idareye başvurulabilir mi?

Evet. İlgililer, dava açmadan önce işlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi için üst makama, yoksa işlemi yapan makama başvurabilir. Bu başvuru işlemekte olan dava açma süresini durdurur (İYÜK m. 11). Başvuru reddedilirse veya kanundaki süre içinde cevap verilmezse dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.

Dava süreci nasıl işler?

İdari yargılama yazılı usulle yürütülür. Dava dilekçesi idareye tebliğ edilir, idare 30 gün içinde savunma verir ve tarafların ikinci dilekçeleri alınır. Mahkeme gerekirse keşif ve bilirkişi incelemesi yapar. Karara karşı bölge idare mahkemesine istinaf, kanunda sayılan hallerde Danıştay'a temyiz yoluna gidilebilir.

Hangi işlemlere karşı iptal davası açılabilir?

İdarenin özel hukuk kurallarına göre yaptığı işlemler, örneğin kira veya satış sözleşmeleri, idari işlem sayılmaz ve bunlara ilişkin uyuşmazlıklar adli yargıda görülür. Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile bazı hâkimler ve savcılar kurulu kararları da yargı denetimi dışındadır.

Düzenleyici işlemlere karşı dava

Yönetmelik ve imar planı gibi düzenleyici işlemlere karşı, ilan tarihinden itibaren 60 gün içinde dava açılabilir. Bu süre geçmiş olsa bile, düzenleyici işlemin ilgiliye uygulanması üzerine hem uygulama işlemine hem de düzenleyici işleme karşı birlikte dava açılabilir (İYÜK m. 7/4). Bu imkân özellikle imar planlarına dayanan yıkım, ruhsat reddi ve kamulaştırma işlemlerinde önem taşır. Düzenleyici işlemin iptali, işlemi herkes için ortadan kaldırır.

Yürütmenin durdurulması nasıl istenir?

İptal davası açılması işlemin uygulanmasını durdurmaz. İşlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa, dava dilekçesinde veya ayrı bir dilekçeyle yürütmenin durdurulması istenir (İYÜK m. 27). Mahkeme kural olarak idarenin savunmasını aldıktan sonra karar verir; ancak işlemin hemen uygulanması bekleniyorsa savunma alınmadan da geçici olarak yürütmeyi durdurabilir. Yürütmenin durdurulması talebinin reddine karşı bölge idare mahkemesine yedi gün içinde itiraz edilebilir. Mahkeme, kamu idareleri dışındaki davacılardan teminat isteyebilir.

İptal kararının sonuçları

İptal kararı, işlemi yapıldığı tarihten itibaren ortadan kaldırır ve işlemden önceki duruma dönülmesini gerektirir. İdare, kararın gereğini gecikmeksizin ve en geç 30 gün içinde yerine getirmek zorundadır (İYÜK m. 28). Örneğin görevden alınan kamu görevlisi eski görevine iade edilir ve yoksun kaldığı malî hakları ödenir. İdare kararı uygulamazsa, ilgili kişi uğradığı zarar için idare ve kararı uygulamayan kamu görevlisi aleyhine tazminat davası açabilir.

Menfaat ilişkisi nasıl değerlendirilir?

İptal davası açabilmek için davacının dava konusu işlemle kişisel, meşru ve güncel bir menfaat ilişkisinin bulunması gerekir. Bu ilişki, hak ihlali kadar sıkı aranmaz. Örneğin bir imar planı değişikliğine karşı, planın kapsadığı alanda taşınmazı olan kişiler ve o bölgede yaşayanlar dava açabilir. Bir sınavın sonuçlarına karşı, sınava giren aday dava açabilir. Meslek kuruluşları da üyelerini ve mesleği ilgilendiren düzenleyici işlemlere karşı dava açabilir. Buna karşılık işlemden hiçbir şekilde etkilenmeyen kişinin açtığı dava, ehliyet yönünden reddedilir.

Kamu görevlilerinin açtığı davalar

Kamu görevlilerinin atama, nakil, görevden uzaklaştırma, disiplin cezası, terfi ve özlük haklarına ilişkin işlemler iptal davalarının önemli bir bölümünü oluşturur. Disiplin cezalarında savunma hakkının tanınıp tanınmadığı, disiplin kurulunun usulüne uygun toplanıp toplanmadığı ve cezanın eylemle orantılı olup olmadığı incelenir. Atama işlemlerinde ise kamu yararı ve hizmet gerekleri ile aile birliğinin korunması gibi kişisel durumlar arasında denge kurulup kurulmadığı değerlendirilir. Kamu görevlileri, iptal davasıyla birlikte işlem nedeniyle yoksun kaldıkları malî hakların ödenmesini de tam yargı istemi olarak talep edebilir.

Dava açma süresi nasıl hesaplanır?

Süre, işlemin ilgiliye yazılı olarak bildirildiği günü izleyen günden başlar. Tebligat yapılmamış ancak ilgili işlemi başka bir yolla öğrenmişse, öğrenme tarihi esas alınabilir; ancak öğrenmenin ispatı tartışmalı olabileceğinden süre en erken tarih üzerinden hesaplanmalıdır. İdareye yapılan başvuru süreyi durdurur ve idarenin cevabıyla süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Süre geçtikten sonra açılan dava, işin esasına girilmeden reddedilir.

Kararlara karşı kanun yolları

İdare mahkemesinin iptal davasında verdiği karara karşı, tebliğten itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusunda bulunulabilir. Bölge idare mahkemesinin kararına karşı ise yalnızca kanunda sayılan konularda, örneğin düzenleyici işlemlere ve belirli tutarı aşan uyuşmazlıklara ilişkin davalarda Danıştay'a temyiz yoluna gidilebilir (İYÜK m. 46). Diğer konularda bölge idare mahkemesinin kararı kesindir. Kanun yoluna başvurulması kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.